Kultura lokalna, kultura globalna

Niepodległość przybyła jesienią

Po opadłych kolorowych liściach,

W ciężkich butach i szarych szynelach

Niosła wolność piechota ojczysta…

C. Pasławska

Biało – Czerwony Apel dla Niepodległej – pod taką nazwą odbyła się w Zespole Szkół Publicznych w Rymanowie uroczystość przygotowana przez Samorząd Uczniowski Liceum Ogólnokształcącego z okazji Narodowego Święta Niepodległości.

Biel i czerwień stały się motywem przewodnim, bo symbole są bardzo potrzebne. Nie zastąpią działań, ale mają inną wartość nie do przecenienia – potrafią jednoczyć wokół idei, zwłaszcza w momentach przełomowych. Rok 1918 to czas, dla którego określenie przełomowy na pewno nie wyda się nazbyt patetyczne. Po 123 latach zaborów Polska na nowo pojawiła się na mapach świata jako wolne państwo!

Odzyskiwanie niepodległości było procesem stopniowym, możliwym do realizacji dzięki wytrwałości i ofiarności społeczeństwa polskiego, które w okresie niewoli nie zatraciło przywiązania do języka i kultury narodowej. Mimo krwawo tłumionych powstań, represji politycznych, zsyłek na Sybir, nasilającej się polityki rusyfikacji i germanizacji na przełomie XIX i XX wieku Polacy nie porzucili marzeń o odzyskaniu niepodległości. W latach I wojny światowej (1914 – 1918) nadarzyły się sprzyjające okoliczności dla sprawy polskiej. Zaborcy stanęli wówczas naprzeciwko siebie, łamiąc dotychczasową solidarność w kwestii polskiej. Powstanie wolnej i niepodległej Polski było jednym z czternastu punktów przedstawionych przez prezydenta USA Woodrowa Wilsona jako kryterium ustaleń powojennych. Jego przemówienie wygłoszone przed Kongresem 8 stycznia 1918 r. stało się podstawą dla rokowań pokojowych i jednym z niezwykle ważnych aktów sankcjonujących odbudowę polskiej państwowości. W trzynastym punkcie swojego orędzia prezydent Wilson zadeklarował konieczność stworzenia niepodległego państwa polskiego na terytoriach zamieszkanych przez ludność bezsprzecznie polską, z wolnym dostępem do morza, niepodległością polityczną, gospodarczą. Integralność terytoriów tego państwa ma być zagwarantowana przez konwencję międzynarodową. Zaangażowanie amerykańskiego prezydenta było jednym z wielu wymiarów polskiej walki o odzyskanie niepodległości. Starania te podejmowali politycy emigracyjni, wybitni wojskowi, w tym Józef Piłsudski, Roman Dmowski, Wincenty Witos oraz Ignacy Paderewski. Dzień 11 listopada jest datą symboliczną, łączy w sobie bieg wydarzeń w Polsce z zakończeniem I wojny światowej. Dzięki zawartemu rozejmowi w Compiegne 11 listopada 1918 r. przypieczętowano ostateczną klęskę Niemiec. Dzień wcześniej przybył do Warszawy Józef Piłsudski wypuszczony z więzienia w Magdeburgu i następnego dnia przejął z rąk Rady Regencyjnej władzę wojskową i naczelne dowództwo podległych jej wojsk. Ten moment stał się symbolem odzyskania niepodległości Polski. Barwy i kształt polskiej flagi uchwalił Sejm Ustawodawczy odrodzonej Polski 1 sierpnia 1919. W ustawie podano: Za barwy Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się kolor biały i czerwony w podłużnych pasach równoległych, z których górny – biały, dolny zaś – czerwony. Zarówno biel, jak i czerwień na polskiej fladze odpowiadają kolorystyce godła państwowego, jakim jest biały orzeł na czerwonym tle. Z pamiętnymi wydarzeniami roku 1918 nieodłącznie splatały się symbole, bo one poruszały najczulsze struny emocjonalne ludzi połączonych świadomością oraz tożsamością społeczną i kulturową. Stale obecne na przestrzeni wieków stały się świadectwem walk o wolność. Maria Pawlikowska – Jasnorzewska pisała: Biało-krwawy,/ Krwawo-biały, lniany/ Opatrunku, który zwiesz się: sztandar,/ Coś się z wielkim krwotokiem uporał!/ Wiatr rozwija ten dokument rany…

W 106. rocznicę historycznego wydarzenia Samorząd Uczniowski LO poprowadził Biało – Czerwony Apel dla Niepodległej. 8listopada 2014 r. na placu przed budynkiem szkoły zgromadziła się uczniowska społeczność ZSP w Rymanowie wraz z Dyrekcją, Nauczycielami i zaproszonymi Gośćmi: Burmistrzem Gminy Rymanów Panem Grzegorzem Wołczańskim oraz Z-cą Burmistrza Gminy Rymanów Panią Beatą Suwałą Szczechowską, by zamanifestować swoją obecnością postawę patriotyczną. Po odśpiewaniu hymnu państwowego i wciągnięciu biało – czerwonej flagi na maszt uczniowie przedstawili przygotowany pod kierunkiem Pani Urszuli Pelczar i Pani Małgorzaty Kijowskiej krótki program artystyczny. Wiersze recytowali: Zuzanna Kruszelnicka, Weronika Leś, Amelia Rąpała, Milena Szaran, Krystian Dziamba, Antoni Kułak, pieśń „Taki Kraj” przepięknie zaśpiewały: Kinga Hnat i Kamila Jaślar, program poprowadzili: Natalia Puchalik Nikola Janowska i Igor Smoleń. Rymanowska młodzież dołączyła do biało – czerwonego orszaku Polaków, aby okazać szacunek Niepodległej. Przy dźwiękach utworu „Ojczyzna” M. Grechuty zebrani na placu uczniowie wznieśli w górę biało – czerwone flagi, szaliki, balony, chorągiewki, by podkreślić dumę z bycia Polakami. Dane nam było w tym szczególnym dniu obserwować zaangażowanie i jedność wspólnoty dzieci i młodzieży, gdy wnieśli ogromną flagę, śpiewali hymn, recytowali…z szacunkiem/ rozwiń flagę/ biało-czerwoną/ na życie całe….

Podczas przygotowań zwróciły naszą uwagę słowa piosenki „Taki kraj”: Kto tutaj zechce w rozpaczy tkwić,/ Załamać ręce, płakać i pić/ Ten święte prawo/ Ma, bez dwóch zdań/ Jest takie miejsce,/ Taki kraj...To również jest wielka wartość niepodległości, bo gdzie indziej można znaleźć współczucie w chwilach złych jak nie wśród swoich i gdzie indziej można bezkarnie wyrzekać na Ojczyznę jak nie tu, bo paradoks tkwi w tym, że tylko w wolnym kraju można szczerze się wyrażać. Nikt nie wytłumaczyłby lepiej, co to znaczy nie móc być sobą niż ci, którym przyszło żyć pod zaborami i służyć interesom obcych państw. Przodkowie aż nadto rozumieli, że tylko własne państwo gwarantuje wolność osobistą, dlatego ryzykowali wszystko, co mieli – majątek, szczęście osobiste, zdrowie i życie. Flaga biało - czerwona, „Mazurek Dąbrowskiego”, orzeł biały, 11 listopada to symbole, które podkreślają charakter i niezależność kraju. Są prawnie ustalone i chronione. Gdy sytuacja polityczna czasów zaborów, wojento uniemożliwiała, w naturalny sposób obowiązki przejął naród, by przetrwały narodowe emblematy, tradycje, historia. Nasz apel wpisał się w wielowiekową troskę o utrzymanie tożsamości narodowej, bo jak mówił Wielki Polak Jan Paweł II …wolności nie można tylko posiadać, ale trzeba ją stale zdobywać, tworzyć.

Urszula Pelczar

Małgorzata Kijowska